گروه جغرافیای کرمان

قدمت کرمان به قدمت تاریخ است. اردشیر اول بنیانگذار سلسله ساسانی را، بانی کرمان درقرن سوم می دانند در اسناد تاریخی با نامهای کارمانیا ، کرمانیا و ژرمانیا به کرمان اشاره شده است. و دیوان شاه نعمت الله از آن به کریمان نام برده شده است.

در طول تاریخ کرمان کمتر روی آرامش به خود دیده است.از قرن هفتم تا عصر قاجار اعراب ، آل بویه ، سلجوقیان ، ترک ها و مغولها هر کدام در برهه ای بر کرمان حکومت رانده اند. در عصر قاجار کرمان قربانی آتش کینه آقا محمد خان قاجار شد در طول تاریخ بسیاری از پادشاهان کرمان را پایتخت خود قرار داده اند اما در عصر صفویه و در دوران حکومت گنجعلیخان کرمان روی آبادانی به خود دید و در طی یکصد سال اخیر به امنیت مطلوبی دست یافته است.

منطقه کرمان یکی از نقاط عمده کشور است که سابقه سکونت درآن به هزاران سال و حتی قبل از ورود آریایی ها به ایران باز می گردد.

در متون تاریخی یونان که از آریاییها و سلاطین هخامنشی آنان، سخن به میان رفته است از کارمانا و سکران و سیستان نام برده شده است.

اسکندر مقدونی در سفر به شرق در کرمان توقف چند روزه داشت .می توان با اطمینان و بر مبنای گزارشات تاریخی گفت که سابقه سکونت و شهر نشینی در منطقه کرمان به چندین هزار سال قبل بر می گردد وکشفیات اخیردر منطقه جیرفت گواه این مدعاست. این منطقه در کناره کویر مرکزی فلات ایران ،همواره پایگاه امن و استراحتگاه مناسبی برای مسافران به سوی شرق بوده است

شکل 2-2 روستای میمند یکی ازنمونه های سکونت و غار نشینی در ایران

آب با آبادی در ایران پیوند دیرینه دارد. در نواحی مرکزی وشرقی کشور بخصوص استان کرمان پسوند اکثر روستاها کلمه ( آباد) بر گرفته از آب و است.

در پیدایش سکونت گاه های روستایی در استان کرمان آب مهمترین عامل بوده است. خاک حاصلخیز ؛ دسترسی به راه های ارتباطی و عامل دفاعی از دیگر عوامل مهم محسوب می شوند.

در استان کرمان مانند دیگر نواحی خشک ونیمه خشک ایران نوع روستاها متمرکز است.بااین تفاوت که در نواحی کوهستانی و دشت های استان ،شکل روستاها و مصالح بکار رفته در آنها تا حدودی متفاوت است.

در نواحی کوهستانی به تبعیت از محیط طبیعی؛خانه های روستایی یا در دامنه کوه ها واقع شده وشکل پلکانی بخود گرفته اند. یا در دره ها که در این صورت شکل دره ای دارند.در روستاهای کوهستانی معمولا دیوار (پی)ساختمان ها را ازسنگ وروی سقف خانه ها را با چوب پوشانده وروی آن گل می ریزند.

در نواحی دشت با توجه به شرایط اقلیمی ومحیط طبیعی خانه های روستای بیشتر از خشت وگل وبا سقف گنبدی هستند.در این گونه روستاها در گذشته برای خنک کردن خانه ها از بادگیر استفاده می شده است.

تنوع آب وهوا و خاک در استان کرمان امکان تولید انواع محصولات کشاورزی گرمسیری و سردسیری را در فاصله های بسیار کم از یکدیگر فراهم ساخته است.

کشاورزی مهمترین فعالیت اقتصادی روستاییان بوده و باغداری، زراعت ، دامداری و دامپروی و صنایع دستی به ترتیب مهمترین منابع درآمد روستاییان این استان محسوب می شوند. این استان با در اختیار داشتن حدود 25درصد باغات کشور بزرگترین تولید کننده محصولات باغی محسوب می شود.و عمده محصولات درختی آن عبارتند از : پسته، خرما، مرکبات و گردو . علاوه بر محصولات درختی؛ در زمینه محصولات صیفی وجالیزی ونیز دانه های روغنی سهم عمده ای در اقتصاد کشاورزی دارد.

شکل 6-2 رفسنجان بزرگترین مرکزتولید پسته در ایران

شکل 8-2 جیرفت یکی از قطب های مهم کشاورزی ایران در تولید مرکبات

شکل 9-2 جیرفت یکی از قطب های مهم کشاورزی ایران در تولید صیفی جات

شکل 10-2 نخلستان و باغ مرکبات وکیل آباد ارزوئیه بافت

در روستا های استان کرمان دامداری به صورت سنتی و نیز با شیوه های جدید وعلمی رواج دارد. در گذشته دامداری و دامپروری نقش مهمی در تولید پشم و رونق صنایع دستی استان به ویژه قالی بافی داشته است بطوری که قالی کرمان وبه ویژه راور از شهرت فراوان برخورداراست.ولی در سال های اخیر این هنر رونق گذشته را از دست داده است .

$C:\Documents and Settings\neekpardaz\My Documents\My Pictures\20080109173726p.jpg$

شکل 11-2 دامداری ودام پروری از منابع در آمد روستائیان استان کرمان

شکل 12-2 قالی بافی مهم ترین صنایع دستی روستاییان استان کرمان

شکل 4 1-2 سبد بافی بااستفاده از الیاف نخل از صنایع دستی کرمان

هسته اولیه بسیاری از شهرهای ایران از جمله شهرهای استان کرمان در جایی بوده که به آب دسترسی داشته اند. وبسیاری از شهرها در اصل روستاهای بزرگی بوده اند که با افزایش جمعیت و ایجاد موسسات و ادارات مختلف به شهر تبدیل شده اند. شهر های استان کرمان بدلیل شرایط آب و هوایی گرم و خشک وکمبود منابع آب در اکثر نواحی استان ، دور از یکدیگر واقع شده اند. ودر فاصله بین آنها بعضی از شهرهای کوچک به صورت اقماری به وجود آمده اند. مانندبروات(بم)،چوپار - چترود و ماهان (کرمان) و...

شکل 6 1-2 شهرتاریخی ماهان از شهر های اقماری کرمان

شکل 17- 2شهر ارتباطی راور در مسیر جاده کرمان - مشهد

شهر های استان کرمان از نظر نقش و عملکرد وضعیت یکسانی نداشته و ندارند. در سا لهای اخیر بر اثر رشد جمعیت و همچنین مهاجرت بی رویه روستاییان به شهرها و تحولات دیگر نقش بعضی از شهرها نیز تغییر کرده یا در حال تغییر است.

بدلیل تنوع آب و هوایی و مجاورت مناطق گرمسیری(قشلاق) وسردسیری(ییلاق) با یکدیگر در بخش وسیعی ازمناطق غربی و جنوبی استان یکی از کهن ترین معیشت های اقتصادی؛ یعنی کوچ نشینی در استان کرمان به وجود آمده است.

عشایر استان کرمان را می توان به دو دسته اصلی تقسیم کرد.

الف-کوچ نشین: که همراه دام هایشان کوچ می کنند واقتصاد آنها مبتنی بر دام داری و دامپروری است. این گونه از عشایر از زراعت و باغداری ناچیزی بر خوردار هستند.

ب-نیمه کوچ نشین:که اغلب خودشان ساکنند ولی دام هایشان را کوچ می دهند. این دسته از عشایر علاوه بر دام داری و دامپروری به زراعت وباغداری نیز می پردازند. وخانوارهای آنها معمولا در نواحی پایکوهی و به صورت طایفه ای زندگی می کنند.

جمعیت عشایری استان 65 درصد مراتع را برای تعلیف دام های خود در اختیار دارد. امروزه چرای بیش از حد دامها

مراتع را در معرض انهدام قرار داده و خشک سالی های اخیر هم علت دیگری بوده که حیات معیشتی عشایر کوچ نشین را به شدت آسیب پذیر کرده است.در سال های اخیر طرح اسکان عشایر در برخی مناطق استان به اجرا در آمده است. ودر کناربرخی مشکلات پدید آمده نتایج مفیدی هم در بر داشته است . از جمله:

1- استفاده بیشتر وکامل تر از امکانات آموزشی ،خدماتی وبهداشتی و فرهنگی

2-آموزش شیوه های جدید دام داری و دامپروری به عشایر اسکان یافته

استان كرمان تا پايان سال 1385 داراي 45 بخش, 57 شهر, 142 دهستان بوده است.

شکل21-2 نقشه تقسیمات کشوری استان کرمان تا پایان سال86

شکل 22- 2جدول تقسيمات سیاسی در محدوده استان کرمان سال 1385

نام شهرستان وبخش	نام شهر	نام دهستان	جمع آبادي	داراي سكنه	خالي از سكنه
كل استان			11620	5932	5688
بافت			1379	634	745
ارزوئيه	ارزوئيه	ارزوئيه	127	103	24
		صوغان	59	53	6
		وكيل آباد	32	18	14
رابر		جواران	107	50	57
	رابر	رابر	62	26	36
		سيه بنوئيه	69	15	54
		هنزا	110	43	67
مركزي	بافت	بزنجان	143	45	98
		خَبْر	66	45	21
		دشتاب	139	49	90
		دهسرد	81	44	37
		فتح آباد	124	45	79
		كيسكان	74	34	40
		گوغر	186	64	122
بردسیر			805	393	412
مركزي		كوه پنج	294	96	198
	گلزار	گلزار	79	49	30
	بردسير	مشيز	176	119	57
	نگار	نگار	121	81	40
لاله زار		قلعه عسکر	83	37	46
	لاله زار	لاله زار	52	11	41
بم			946	645	301
ريگان		چاهدگال	84	74	10
	محمد آباد	ريگان	98	83	15
		گاوكان	134	127	7
		گنبكي	42	34	8
فهرج		برج اكرم	46	27	19
	فهرج	فهرج	45	27	18
مركزي	بروات	حومه	171	93	78
		دهبكري	58	28	30
		كرك ونارتيج	42	21	21
روداب	نظام شهر	روداب شرقي	29	23	6
		روداب غربي	87	40	47
نرماشير	نرماشير	پشت رود	72	42	30
		عزيزآباد	38	26	12
جيرفت			1101	633	468
جبالبارز		رضوان	119	55	64
		سغدر	120	77	43
	جبالبارز	مسكون	145	68	77
ساردوئيه		دلفارد	110	92	18
	درب بهشت	ساردوئيه	234	97	137
		گور	139	77	62
مرکزی		اسفندقه	88	51	37
		اسلام آباد	32	27	5
		خاتون آباد	19	17	2
		دولت آباد	28	26	2
	جيرفت	هليل	67	46	21
عنبرآباد			588	405	18
اسماعيلی		اسماعيلی	66	44	22
		حسين آباد	34	33	1
		گنج آباد	56	44	12
جبالبارزجنوبی	مردهک	مردهک	38	28	10
		نرگسان	59	45	14
		گرمسار	110	74	36
مرکزی		امجز	123	58	65
		جهادآباد	47	37	10
		علی آباد	23	17	6
	عنبرآباد	محمد آباد	32	25	7
راور			232	119	113
مركزي	راور	راور	114	53	61
كوهساران	هجدک	هروز	73	42	31
		حرجند	45	24	21
رفسنجان			1019	407	612
انار		بياض	44	25	19
	حسين آباد	حسين آباد	47	27	20
كشكوئيه		راويز	75	25	50
		شريف آباد	48	10	38
	کشکوئيه	كشكوئيه	116	46	70
مركزي		آزادگان	57	22	35
	رفسنجان	اسلاميه	82	34	48
		خنامان	43	24	19
		دره دران	39	10	29
		رزم آوران	32	15	17
		كبوترخان	65	40	25
		قاسم آباد	34	18	16
	سرچشمه	سرچشمه	160	36	124
نوق	بهرمان	بهرمان	76	32	44
فردوس		رضوان	53	15	38
		فردوس	48	28	20
رودبارجنوب			401	303	98
مركزي	رودبار	رودبار	57	53	4
		نهضت آباد	57	49	8
جازموريان		جازموريان	198	133	65
		کوهستان	89	68	21
زرند			610	206	404
مركزي	ريحان شهر	اسلام آباد	26	4	22
		جرجافك	116	42	74
	خانوك	خانوك	7	4	3
		حتكن	77	22	55
		دشتخاك	99	30	69
		سربنان	112	41	71
	زرند	وحدت	37	21	16
		محمد آباد	24	15	9
يزدان آباد		سيريز	66	13	53
	يزدان شهر	يزدان آباد	46	14	32
سيرجان			1345	584	761
پاريز		سعادت آباد	99	46	53
	پاريز	پاريز	224	56	168
مرکزی	زيدآباد	زيدآباد	79	37	42
		بلورد	115	31	84
	سيرجان	شريف آباد	173	83	90
		گلستان	197	147	50
		محمود آباد سيد	38	26	12
		ملك آباد	76	30	46
	نجف شهر	نجف آباد	101	47	54
		چهارگنبد	243	81	162
شهر بابك			826	348	478
مركزي		استبرق	108	40	68
		پاقلعه	46	18	28
		خاتون آباد	65	34	31
	شهربابک	خورسند	100	42	58
		مدورات	163	53	110
		ميمند	90	36	54
دهج		جوزم	92	52	40
		خَبْر	81	44	37
	دهج	دهج	81	29	52
قلعه گنج			307	216	91
مركزي		سرخ قلعه	61

كل استان

بافت

بردسیر

بم

بروات

جيرفت

راور

هجدک

رفسنجان

رودبارجنوب

زرند

زرند

سيرجان

شهر بابك

دهج

دهج

قلعه گنج